लाखों रुपये वाचावा वर्षाकाठी... फक्त काळजी घ्या मोटर्स ची
आता आपण पाहु की कारखान्यातील मोटर जळते (फेल होते ) त्याची महत्वाची कारणे ...
- ४६% ही आपली मोटर ही बेरिंग्स च्या प्रॉब्लेम मुळे जळते.
- ३०% हे आपली ओव्हरलोड आसल्या कारणाने जळते.
- १४% कारण असते ते आपल्या सिंगल फेजिंग चे
- १० % कारण असते Old age (जुनी झाल्यामुळे ) तसेच इतर छोटी मोठी करणं मुळे
मोटर्स तसेच सर्व इलेकट्रीकल Equipment's ना मेंटन्स साठी तीन विभागात फोड केली जाते.
- प्रेव्हेंटिव्ह मेंटन्स
- ब्रेक डाऊन मेंटन्स
- शटडाऊन मेंटन्स
मेंटन्स या विषया मध्ये पुढे जाताना आपल्याला प्रथमतः डेली मेंटन्स मधील बाबी समजवुन घेवु,
Visual Inspection खालील पॉईंट्स वर करता येईल.
1) Vibration (व्हयबरेशन) –
मोटर च्या जवळ खुप मोठ्या प्रमाणात व्हयबरेशन आहे का ते तपासणे. बेरिंग, अलायमेन्ट तसेच फौंडेशन बोल्ट इत्यादी चेक करणे.
2) Noise (आवाज ) –
मोटर च्या जवळ खुप मोठ्या प्रमाणात आवाजा मध्ये बदल झाला आहे का ते तपासणे. कपलिंग्स, गेअरबॉक्स, अलायमेन्ट, बेरिंग याचे निरीक्षण करणे.
3) Temperature ( तापमान ) –
तापमान वाढले असल्यास मोटर ही सखोल तपासणीची दिशा दर्शवते . त्याचे व्हेंटिलेशन चेक करुन मोटरला हवा व्यवस्थित मिळते का हे पहाणे महत्वाचे ठरते.
आता प्रेव्हेंटिव्ह मेंटन्स या सदरात पुढे जाताना त्याचे दोन भाग पडता येतील
Frequently ( 1 आठवडा / 1 महिना ) व दुसरा 6 महिने (किंवा 12 महिने)
Frequently (1 आठवडा / 1 महिना ) :-
Motor ‘s Loose Connection (लुज कनेक्शन ) – मोटरच्या एरिया मध्ये Vibration मोठ्या प्रमाणात असते त्यामुळे लुज कनेक्शन चे निरीक्षण करणे फायद्याचे ठरते मोटर मध्ये तसेच पॅनेल मध्ये सुद्धा.
Carbonized wire (कार्बन आलेली वायर ) – ऑपरेटर ला कार्बन वायर ही पहाणे गरजेचे आहे कारण तीन पैकी एका वायर ला कार्बन आला असेल तर आपली मोटर ही फक्त दोन Phase वर चालेल आणि मोटर जळण्याची शक्यता वाढेल
ऑइल आणि लुब्रिकेशन लेव्हल – यामध्ये ऑइल , ग्रेसींग हे बघणे बेरिंग व गिअर बॉक्स महत्वाचे ठरते , या मुळे मोटर चे ओव्हर हीटिंग आटोक्यात येऊ शकते .
डस्ट आणि ऑइल जवळ सांडले आहे का पहाणे.
Motor’s Cooling Fan – मोटरचा कुलिंग फॅन हा फार महत्त्वाचा घटक असतो , जर तो खराब झाला किंवा व्यवस्थित काम करेना झाल्यास तो ताबोडतोब action घेऊन रिपेरीं अथवा रिप्लेस केला पाहिजे जेणेकरून आपल्या मोटर च्या Winding ला धोका पोहचुन मोटर बंद पडण्याची शक्यता टाळता येते.
Heating – या मध्ये आपली मोटर प्रमाण पेक्षा जास्त गरम होत नाही ना हे पाहणे गरजेचे ठरते . यामध्ये Voltage कमी किंवा जास्त मिळते तसेच लुज कनेक्शन आहे का याची खातरजमा करावी.
Motor’s Current checking – (करंट तपासणे ) – मोटर चा करंट चेक करणे व करंट unbalance झाला आहे का ते पहाणे महत्वाचे असते.
Air Gap – यामध्ये आपण वायरचा लग व्यवस्थित नसेल तर तो नवीन बसवून सुरळीत करता येईल.
आता आपण पाहु ६ महिन्यातून एकदा करायच्या मेंटन्स शेड्युल बाबतीत...
A) बेरिंग तपासणी : मोटर मधील महत्वाच्या पार्ट मधील एक आहे तो म्हणजे बेरिंग हे आहे, बेरिंग चेकिंग करणे व गरज असल्यास ते बदलणे प्रत्येक बदलाव्याची तसचे बदलेल्या तारखेची नोंद ही Motor History ( मोटर चा पूर्ण माहिती तक्ता सीरियल नं सहित ) या मध्ये करणे गरजेचे असते. बेरिंग्स ना ग्रेसींग योग्य वेळी योग्य प्रमाणात केले तर मोटर बेरिंग्स ड्राय होऊन जळण्याचा धोका कमी होतो.
बेरिंग्ज हे खराब होण्याचे वर्गीकरण खाली दिले आहे.
(हे टाळावे – खूप जुने लुब्रिकेंट्स, कमी किंवा जास्त प्रमाणात लुब्रिकेंट्स वापरने, धूळ, घाण असणारे लुब्रिकेंट्स मोटर ला वापरणे )
B) Meggar Inspection : मेगरची टेस्ट ही घेऊन इन्सुलेशन बरोबर आहे का तसेच Resistance (रेजिस्टन्स ) unbalance नाही ना याची खात्री करुन घेता येते. वाइंडिंग ची स्थिती यावरून आपल्या लक्षात येते.
C) कंट्रोल अँड पॉवर कनेक्शन : या मध्ये सर्व कनेक्शन कंट्रोल चे तसेच पॉवर चे चेक करुन घ्यावेत ज्या मुळे मोटर चे जीवनमान वाढेल.
D) Relay Inspection : आपण लावलेल्या रिलेचे टेस्टिंग करुन तो व्यवस्तीत ट्रिप होतो ते पाहावे.
E) Alignment (अलामेण्ट चेक करणे ) : मोटर व लोड याची प्रॉपर Alignment असणे फार गरजेचे आहे , व्यवस्थित नसलेल्या Alignment मुळे मोटर चे लाईफ टाइम कमी होतेच तसेच Sudden Breakdown ( तात्काळ मधेच बंद पडणे ) या मुळे प्रोडक्शन चे मोठे नुसकान होते.
F) Motor Foundation Bolt : मोटर ही mechanical ऊर्जा देत असल्यामुळे तिथे Vibration ( व्हयबरेशन) साहजिकच मोठया प्रमाणात असते त्यामुळे ह्या Vibration चा परिणाम हा फौंडेशन बोल्ट loose (लुस ) होण्यावर होतो, ऑपरेटर नी याची योग्य चाचपणी करुन ते व्यवथित सु स्थितीत करणे महत्वाचे असते, त्या मुळे मोटर व लोड हा प्रॉपर Alignment मध्ये राहतो व वारंवार ब्रेकडाऊन होत नाही.
काही महत्वाचे मुद्दे
- मोठया कॅपॅसिटीच्या मोटर्स ना Thermistors असणे फायद्याचे ठरते , त्या मुळे टेम्परेचर सेन्स होऊन होणारा धोका टाळला जातो.
- स्पिनींग मिल, तसेच आश्या ठिकाणी ज्या ठिकाणी पार्टिकल्स हवे मध्ये जास्त आसतात त्या तिथे कूलिंग फॅन ची काळजी जास्त घ्यावी लागते कारण या पासून मोटर ला तर कॉन्सिकशन मुळे धोका होऊ शकतो तसेच फायर चे पण चान्सेस होऊ शकतात.
- मोटर्स ना Bimetallic Overload Relay बसवणे हे त्यांचा लाईफ स्पॅन साठी खुप महत्वाचे ठरते.
- अतिशय महत्वाचा मुद्दा म्हणजे जे आपण ग्रीस वापरतो ते सर्व मोटर्सना एकाच प्रतीचे वापरू नये, मोटारींच्या RPM, अप्लिकेएशन नुसार,कॅपॅसिटी नुसार लुब्रिकेशन हे वापरावे जेणे करून मोटारीच्या मेंटन्स चा हेतु सफल होईल.
- कपलिंग, पुली, बेल्ट यांचे निरीक्षण अत्यंत बारकाई ने करणे फायद्याचे ठरते.
- रिवाईंडिंग करून घेतलेल्या मोटर्स चे सर्वं टेस्टिंग शॉप फ्लोवर करून घ्यावेत, त्यामध्ये मोटर नो लोड ला चालवुन तिचा करंट चेक करावा आणि १/३ जर करंट मोटर दाखवत असेल तर ती मोटर योग्य ठिकाणी लावुन production सुरु करण्यास हरकत नसते.
आम्ही Balaji Engineers, Kolhapur मध्ये आपल्या इलेक्ट्रिकल Equipment मधील HT Equipment , Sub Station Equipment इत्यादी साठी Maintains Service पुरवतो, अधिक माहितीसाठी कृपया खाली दिलेल्या नंबर वर संपर्क करावा.
